Tăng nguy cơ rối loạn ngôn ngữ ở trẻ tự kỷ khi dùng thiết bị màn hình sớm

Trong thời đại số hóa, các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, tivi hay máy tính bảng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Tuy nhiên, với trẻ em – đặc biệt là trẻ thuộc rối loạn phổ tự kỷ – việc tiếp xúc sớm và quá mức với các thiết bị màn hình lại mang đến những hệ lụy nghiêm trọng, điển hình là nguy cơ gia tăng rối loạn ngôn ngữ.

1. Trẻ tự kỷ và vai trò của ngôn ngữ

Ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là nền tảng để trẻ phát triển nhận thức, tương tác xã hội và biểu đạt cảm xúc. Với trẻ trong phổ tự kỷ, ngôn ngữ thường là kỹ năng bị ảnh hưởng rõ rệt nhất. Nhiều trẻ gặp khó khăn trong việc hiểu lời nói, diễn đạt mong muốn, hoặc đơn giản là không có phản xạ giao tiếp bằng mắt, cử chỉ.
Việc can thiệp sớm, đặc biệt trong giai đoạn từ 1–5 tuổi, đóng vai trò quan trọng giúp cải thiện các kỹ năng ngôn ngữ cho trẻ. Tuy nhiên, nếu trong giai đoạn này trẻ lại tiếp xúc thường xuyên với màn hình thiết bị điện tử, thì cơ hội “vàng” để phát triển ngôn ngữ có thể bị đánh mất.

Với trẻ trong phổ tự kỷ, ngôn ngữ thường là kỹ năng bị ảnh hưởng rõ rệt nhất

2. Thiết bị màn hình: "đánh cắp" sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, thời gian sử dụng thiết bị màn hình có mối liên hệ tỷ lệ nghịch với khả năng phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ. Với trẻ có biểu hiện tự kỷ, điều này càng nghiêm trọng hơn do trẻ vốn đã có những rào cản sẵn về giao tiếp và tương tác xã hội.

2.1. Hạn chế giao tiếp hai chiều

Khi trẻ dán mắt vào màn hình, trẻ không cần phải tương tác với người thật – vốn là yếu tố cốt lõi để học ngôn ngữ. Không có ai đặt câu hỏi, không có ai phản hồi, không có ánh mắt, nét mặt, giọng nói thực sự. Mọi thứ là một chiều và thụ động.

2.2. Gây rối loạn khả năng tập trung

Các video nhiều màu sắc, âm thanh nhanh và hình ảnh thay đổi liên tục kích thích não bộ quá mức, khiến trẻ trở nên khó tập trung khi không có thiết bị. Điều này ảnh hưởng đến quá trình học lời nói, vì việc nghe – hiểu – phản hồi cần sự chú ý nhất định. 

Thiết bị màn hình: "đánh cắp" sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ

2.3. Cản trở phát triển trí tưởng tượng và cảm xúc

Khi trẻ bị "bận rộn" với màn hình, trẻ không có thời gian chơi tưởng tượng, đóng vai, kể chuyện – những hoạt động giúp não bộ luyện tập ngôn ngữ và cảm xúc. Trẻ dễ bị thu hẹp khả năng diễn đạt cảm xúc bằng lời.

2.4. Làm nặng hơn các biểu hiện của phổ tự kỷ

Một số nghiên cứu còn chỉ ra, trẻ tiếp xúc màn hình quá sớm có thể làm nặng thêm các triệu chứng như giảm tương tác xã hội, tăng hành vi lặp lại, giảm tập trung – vốn là những đặc điểm điển hình của rối loạn phổ tự kỷ.
Nhiều phụ huynh, vì bận rộn hoặc thiếu hiểu biết, đã để trẻ sử dụng điện thoại, xem tivi như một cách để “giữ yên” trẻ. Một số trẻ trong phổ tự kỷ thậm chí còn xem đi xem lại một video nhiều lần, bị ám ảnh bởi các nhân vật hoạt hình hoặc nhạc thiếu nhi. Điều này càng làm cho trẻ thu hẹp thế giới lại với chính mình, cắt đứt cơ hội hòa nhập.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo rằng trẻ dưới 2 tuổi tuyệt đối không nên tiếp xúc với màn hình; trẻ từ 2–5 tuổi chỉ nên tiếp xúc tối đa 1 giờ/ngày và có người lớn tương tác cùng. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy nhiều trẻ tự kỷ 3 tuổi đã dùng điện thoại thành thạo, xem video cả buổi sáng hoặc tối liên tục – điều này cực kỳ nguy hại.

Trẻ xem thiết bị tivi, điện thoại quá nhiều sẽ trở nên phụ thuộc quá nhiều, giảm tương tác ngoài

Trước thực trạng đó, nhiều phụ huynh đã tìm đến các phương pháp điều trị tích hợp, trong đó Y học cổ truyền kết hợp với can thiệp ngôn ngữ và hành vi đang là lựa chọn đáng tin cậy. Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nguyên Phúc, việc điều trị rối loạn phổ tự kỷ được xây dựng trên nền tảng khoa học, kết hợp giữa Đông – Tây y nhằm mang lại hiệu quả tối ưu cho trẻ.
Hướng tiếp cận của Bệnh viện Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn phổ tự kỷ:
•    Châm cứu – điện châm: Giúp kích thích vùng não liên quan đến ngôn ngữ, tăng tuần hoàn máu não và cải thiện phản xạ giao tiếp.
•    Xoa bóp bấm huyệt: Tăng thư giãn, hỗ trợ trẻ giảm tăng động và dễ hợp tác trong các buổi trị liệu ngôn ngữ.
•    Dưỡng sinh – luyện tập: Hướng dẫn cha mẹ cách tập luyện đơn giản giúp trẻ vận động và kết nối.
•    Kết hợp trị liệu ngôn ngữ, âm nhạc, tâm lý: Trẻ được tham gia các lớp can thiệp chuyên sâu, có chương trình cá nhân hóa dựa trên mức độ rối loạn.
•    Tư vấn gia đình: Phụ huynh được hướng dẫn cách giảm thời gian sử dụng màn hình, thay vào đó là tăng hoạt động tương tác và chơi có mục tiêu.

Khi phát hiện trẻ rối loạn ngôn ngữ sẽ được học các lớp can thiệp sâu để điều trị bệnh

3. Phụ huynh cần làm gì khi con rối loạn ngôn ngữ?

Để phòng tránh và hỗ trợ điều trị hiệu quả rối loạn ngôn ngữ ở trẻ tự kỷ, phụ huynh cần:
•    Hạn chế tuyệt đối thời gian dùng thiết bị màn hình ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi 0–5.
•    Ưu tiên các hoạt động có tương tác thật: trò chuyện, chơi cùng, đọc sách, ca hát…
•    Đưa trẻ đi khám khi thấy dấu hiệu chậm nói, không phản hồi tên gọi, không giao tiếp mắt, có hành vi lặp lại
•    Lựa chọn cơ sở uy tín  để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, kết hợp Đông – Tây y một cách khoa học.
Thiết bị điện tử không xấu, nhưng với trẻ nhỏ – đặc biệt là trẻ có dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ – thì việc sử dụng sớm và không kiểm soát chính là rào cản lớn nhất cho sự phát triển ngôn ngữ. Hãy để trẻ lớn lên trong môi trường tương tác thực sự, cảm nhận yêu thương từ bố mẹ – chứ không phải từ màn hình vô cảm.
Bệnh viện Y học cổ truyền Nguyên Phúc luôn đồng hành cùng gia đình trong hành trình giúp trẻ trở lại nhịp phát triển tự nhiên bằng phương pháp điều trị toàn diện, nhân văn và hiệu quả. Đừng để quá muộn mới bắt đầu can thiệp!
Bệnh viện YHCT Nguyên Phúc luôn nỗ lực mang đến dịch vụ y tế chất lượng cao, kết hợp tinh hoa Y học cổ truyền với nền tảng khoa học hiện đại để chăm sóc sức khỏe toàn diện cho khách hàng. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ qua Hotline 0913.005.477 hoặc đến trực tiếp Bệnh viện YHCT Nguyên Phúc - Đại lộ 72m, Phường Vinh Hưng, tỉnh Nghệ An (P.Hưng Đông, TP.Vinh cũ) để được tư vấn chi tiết!